นิตยสารหรือสื่อออนไลน์ท้องถิ่นประจำจังหวัดอาจจะไม่ใช่ของแปลก เพราะหลายจังหวัดก็มี แต่ที่สามารถยืนระยะอยู่ได้อย่างยาวนาน อีกทั้งยังเป็นสื่อที่ทำกันเพียงไม่กี่คน เริ่มต้นแบบไม่รู้อะไรเลยเกี่ยวกับการทำนิตยสาร อาจจะมีไม่มากนัก หนึ่งในนั้นคือ About Chan นิตยสารท้องถิ่นของจ.จันทบุรี ที่เริ่มต้นขึ้นเมื่อ 12 ปีก่อน โดย มะปราง-ปริญญา ชัยสิทธิ์ และเพื่อนอีก 2 คน ด้วยความคิดว่าเห็นจังหวัดเชียงใหม่มีนิตยสารท้องถิ่นหลายหัว จึงอยากให้มีนิตยสารลักษณะเดียวกันในบ้านเกิดจันทบุรีบ้าง
ผ่านร้อนผ่านหนาวและความผันผวนปรวนแปรมา 12 ปี จากนิตยสารผันตัวมาเป็นสื่ออนไลน์ แต่มะปรางก็ยังคงเขียนเรื่องราวเกี่ยวกับจันทบุรีที่เธอรักต่อไป พร้อมๆ กับที่ About Chan ในปัจจุบันกลายเป็นหนึ่งในแหล่งข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับจันทบุรีที่เมื่อใครนึกถึงเมืองจันท์ ไม่ว่าจะสถานที่ท่องเที่ยว วัฒนธรรม ประเพณี สังคม ไปจนถึงของดี ของเด็ด อาหารอร่อย ก็จะต้องเข้าเพจ About Chan เพื่อหาข้อมูล ไม่ใช่แค่คนต่างถิ่น แม้แต่คนจันท์เองก็ยังใช้ About Chan เป็นแหล่งข้อมูลอ้างอิง
จุดเริ่มต้นของ About Chan
เริ่มจากเรากับเพื่อนอีก 2 คน เราเป็นคนจันท์โดยกำเนิด จบเอกภาษาไทยจากคณะอักษรศาสตร์ ศิลปากร รับหน้าที่เขียนคอลัมน์ อีกคนเป็นบรรณาธิการ และอีกคนเป็นกราฟิกดีไซน์ ตอนนั้นเรียนจบมาแล้วรู้สึกว่าชีวิตในกรุงเทพฯ ไม่เหมาะกับเราเท่าไหร่ อยากกลับมาอยู่บ้านแล้วหาอะไรทำ พอดีเห็นเชียงใหม่เขามีนิตยสารท้องถิ่นหลายหัว บ้านเราก็น่าจะมีบ้าง ก็เลยทำ About Chan ขึ้นมา ทำกันแบบเริ่มต้นใหม่หมด เพราะไม่มีใครรู้เรื่องโครงสร้างการทำนิตยสารเลย ฉบับแรกออกตอนปี 2556 ในเล่มก็จะเป็นการนำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรม การท่องเที่ยว และสิ่งแวดล้อมของจันทบุรี
พิมพ์ได้ 50 เล่มก็ต้องหยุดพิมพ์ มันเป็นช่วงโควิด-19 แล้วสปอนเซอร์ก็เริ่มหยุดลงโฆษณาในนิตยสาร เพราะสื่อออนไลน์เข้ามามีบทบาทมากขึ้น แต่เรายังคงทำต่อในรูปแบบออนไลน์ ซึ่งจริงๆ ก็ทำควบคู่มาตั้งแต่ตอนมีนิตยสารแล้ว แต่ตอนนี้มีแผนจะกลับมาพิมพ์ฉบับที่ 51 ในช่วงปลายปีนี้ค่ะ เพราะยังมีสปอนเซอร์ที่เขาชอบหนังสือเป็นเล่มอยู่ ยังอยากให้เราทำเป็นรูปเล่มออกมาต่อ
มั่นใจใน ‘ความเป็นจันทบุรี’ ว่าสามารถทำคอนเทนต์ได้ต่อเนื่อง
เราเรียนจบงานเขียนมา ก็อยากใช้สิ่งที่เรียนให้เกิดประโยชน์ แต่ก็ใช่ค่ะ ต้องเลี้ยงชีพได้ด้วยประมาณหนึ่ง (หัวเราะ) ในแง่มาร์เกตติ้งก็มีคุยกันว่าในเล่มจะมีสปอนเซอร์ได้กี่หน้า เป็นเงินประมาณกี่บาท พอไหมที่จะจ่ายเงินเดือนของแต่ละคน ซึ่งเป็นความโชคดีตรงที่พอเล่ม 2 หัวหน้าสำนักงานจังหวัดจันทบุรีตอนนั้นท่านเห็นเลยเรียกเข้าไปคุย ถามว่าทำทำไม ทำแล้วได้อะไร เราก็บอกก็ไม่ได้อะไรหรอกค่ะ ท่านก็บอก โอ๊ย นี่คนบ้าชัดๆ แล้วท่านก็ให้เงินสนับสนุนมา 6 เดือน พอผ่าน 6 เดือนนั้นมาได้ คนก็เริ่มรู้จัก เริ่มมีสปอนเซอร์เข้ามา
ส่วนเรื่องคอนเทนต์ เราก็มองไว้แล้วว่าต้องมีคอนเทนต์ที่อยู่ได้ยาว ถึงแม้ตอนนั้นจันทบุรียังเป็นแค่เมืองเป็นทางผ่านสำหรับคนที่จะมาเที่ยวระยอง แล้วข้ามไปเกาะช้าง ไปตราด การท่องเที่ยวในจังหวัดอย่างชุมชนริมน้ำอะไรก็ยังไม่ได้บูม แต่เราเป็นคนในพื้นที่ เรามีความรู้สึกว่ามันมีเรื่องราวให้เล่าเยอะ เล่าในแบบความธรรมดาของเรานี่แหละ แต่เป็นอะไรที่ที่อื่นไม่มี อย่างเช่นปาท่องโก๋ที่ต้องกินกับน้ำจิ้ม หรือข้าวมันไก่ที่ต้องมีน้ำพริกเผามาด้วย ก็หยิบเรื่องพวกนี้ขึ้นมาเล่า เพราะเราไม่อยากให้จันทบุรีเป็นแค่เมืองทางผ่าน อยากให้ทุกคนต้องนึกถึงจันทบุรี ต้องตั้งใจมาสิ
About Chan คือหนึ่งในผู้ส่งเสริมและผลักดันให้จันทบุรีกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวฮิปในปัจจุบัน
มันเกิดจากการทำงานของหลายองค์กรพร้อมๆ กันค่ะ โดยที่มีเราที่เป็นฝั่งสื่อ เพราะว่าเราเป็นสื่อแรกๆ ที่ทำเรื่องเกี่ยวกับจันท์ แล้วก็เป็นสื่อออนไลน์แค่ไม่กี่เพจที่ทำเรื่องจันทบุรี แต่ว่าทำจริงจังมากจนเป็นแหล่งข้อมูลที่ขนาดคนจันท์เองก็ยังเข้ามาหาข้อมูล แต่สิ่งนี้มันเกิดขึ้นได้เพราะทุกคนช่วยกันทำพร้อมๆ กัน ทั้งททท. สมาคมท่องเที่ยว หอการค้า ช่วยกันขับเคลื่อนเพราะมองเห็นในสิ่งเดียวกัน
ส่วนตัวเราดีใจมากๆ อยู่แล้ว เพราะมันคือสิ่งที่ตั้งใจทำมาตั้งแต่แรก แล้วมีความเกินคาดด้วย อย่างการเป็นแรงบันดาลใจให้น้องๆ อินฟลูฯ รุ่นหลัง อย่างน้องๆ ที่ทำ tiktok เวลาเจอกันเขาก็จะมาบอกว่าข้อมูลที่เอาไปเล่าก็เอามาจากพี่เนี่ยแหละ เขาขอบคุณเรา เราก็ขอบคุณเขา ดีใจกับการที่เมื่อเราเห็นค่ากับอะไร แล้วคนอื่นก็เห็นด้วย หรือบางทีก็มีคนจันท์ที่ไปอยู่ที่อื่นคอยเข้ามาดูเพจ ทักมา มันกลายเป็นคอมมูนิตี้ที่เรารู้สึกว่าทำแล้วเราแฮปปี้
แล้วได้ข้อมูลลึกๆ มาจากไหน
ส่วนมากต่อยอดจากคนที่ไปคุยด้วยค่ะ อย่างเราอาจจะรู้จักขนมโบราณแค่ 1 อย่าง พอไปคุยกับคนเก่าคนแก่หรือคนในชุมชน ก็ถามเขาต่อว่ายังมีขนมอะไรอีกไหม เขาก็จะบอกว่า อ๋อ มันมีขนมอันนี้ของบ้านนั้น มีปลาเค็มบ้านนี้ หรือบ้านนี้ทำไข่เค็มเก่ง
มีอยู่เรื่องหนึ่งที่สนุกมากคือเรื่องของคุณยายพวงมณีที่เป็นต้นตำรับทุเรียนพวงมณี ทุเรียนพวงมณีเป็นทุเรียน GI ของจันทบุรี ลักษณะมันจะออกลูกเป็นพวงๆ หนึ่งในทีมงานของเรารู้จักกับหลานคุณยาย ตอนนั้นเราไม่รู้เลยว่าทุเรียนพันธุ์นี้เป็น GI ของจังหวัด แล้วหลานคุณยายก็บอกเพื่อนว่ายายเขาปลูกทุเรียนพันธุ์นี้ไปประกวดได้ชื่อมาเป็นชื่อยายเลย ก็เลยให้หลานไปสัมภาษณ์ยายมาให้ว่าที่มาของชื่อมายังไง เขาก็บอกว่าตอนแรกมันเป็นทุเรียนโบราณชื่อว่าอีเนื้อแดง คือคนจันท์จะเรียกทุเรียนเนื้อสีเหลืองเข้มๆ ว่าเนื้อแดง ตอนเอาไปประกวด ตาเป็นคนเอาไปโดยที่ยายไม่ได้ไปด้วย แล้วกรรมการถามว่าชื่ออะไรตาบอกอีเนื้อแดง กรรมการบอกชื่อนี้ไม่ได้นะครับ ช่วยตั้งชื่อใหม่หน่อยได้มั้ย ตาเลยบอกว่างั้นเอาชื่อยายไปตั้งแล้วกัน ยายชื่อมณี กรรมการถามว่าออกลูกเป็นพวงใช่ไหม งั้นเอาชื่อพวงมณีแล้วกันนะ ตาก็บอกโอเค พวงมณี แล้วมันได้ที่ 1 จากการประกวดครั้งนั้น จากชื่ออีเนื้อแดงก็กลายเป็นพวงมณีไป ส่วนยายก็ได้แต่บ่นว่าบ้าจริง คนอะไรเอาชื่อคนไปตั้งชื่อทุเรียน เอากลับมาโพสต์ทุกปีก็จะมีคนเข้ามาหัวเราะทุกปี แต่ตอนนี้ยายเสียไปแล้ว
เราว่าถ้าหาดีๆ มันมีเรื่องน่ารักแบบนี้เยอะมาก
12 ปีแล้ว เรื่องก็ยังไม่หมด!
ถ้าเรามองมันเปลี่ยนไปเรื่อยๆ หรือเรื่องเดิมที่ผ่านกาลเวลามา มันสามารถกลายเป็นเรื่องใหม่ได้ อย่างชุมชนริมน้ำเมื่อ 10 ปีที่แล้วกับตอนนี้ก็ไม่เหมือนกัน เราเล่าในอีกแง่มุมหนึ่งได้ ก็เลยรู้สึกว่ายังมีเรื่องอีกมากมายให้เล่า หรือพวกร้านค้าเล็กๆ ผู้ประกอบการเก่าแก่ก็ยังมีอีกเยอะ
แล้วไม่ใช่แค่เฉพาะจันทบุรี แต่เราเชื่อว่าทุกจังหวัดสามารถมี About ของตัวเองได้ เพราะประเทศเรามีความอุดมสมบูรณ์ มีเรื่องราว วิถีชีวิต วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ วัตถุดิบ ของพื้นถิ่นมากมาย จริงๆ จังหวัดอื่นหรือท้องถิ่นอื่นมีวัฒนธรรมชัดเจนกว่าจันท์ด้วยซ้ำ ภาคเหนือ อีสาน ใต้ เขามีวัฒนธรรมของตัวเองกันหมด แต่จันท์ไม่มี เราเป็นเมืองแนวหลอมรวม เป็นเมืองกลมๆ คร่าวๆ ไอ้นั่นก็มี ไอ้นี่ก็มี อาหารก็เยอะ ทะเลก็มี น้ำตกก็มี ภูเขา สถานที่ท่องเที่ยว โบสถ์ วัด มีทุกอย่าง อุดมสมบูรณ์ไปหมด แต่ไม่มีภาพวัฒนธรรมที่ชัดเจน ภาคตะวันออกเป็นภาคเดียวที่ไม่มี คือเรามีดีเชิงภูมิศาสตร์มากกว่า แล้วก็มีอะไรๆ ครบหมด เสื่อกก พลอย ผลไม้ จังหวัดอื่นเขาก็มีแหละ แต่มีไม่ครบอย่างเรา การที่มีอะไรทั้งหมดทั้งมวลมารวมกันนี่แหละคือความจันทบุรี
ต้องยืมคำประธานหอการค้าจังหวัดมาใช้ว่าจันท์มีความเป็น living room of the east มีความเป็นห้องนั่งเล่นของภาคตะวันออก เพราะมีทุกอย่าง เป็นเมืองเล็กๆ ที่สมบูรณ์แบบที่ต่อให้เศรษฐกิจข้างนอกไม่ดียังไง เศรษฐกิจในจันท์ก็ยังคงไปได้ตามปกติ เพราะว่ามันมีทุกสิ่งอย่างละนิดละหน่อยแต่มีตลอด
ถ้าไม่นับเรื่องยาเสพติดที่มาจากชายแดน จันทบุรีแทบไม่มีปัญหาอาชญากรรมเลยนะคะ ขอทานน้อยมาก คนเร่ร่อนมีนิดหน่อย เพราะว่าโดยพื้นฐานแล้วคนจันท์–ยิ่งยุคหลังๆ ที่พอทุเรียน มังคุด บูมขึ้นมา— โอ้โห เศรษฐีใหม่มากมาย คนรวยมาแทนที่ชาวสวนที่ลำบากในยุคก่อนๆ ยุคนี้เป็นยุคที่คนจันท์มีเงิน
จันท์ตอนนี้เป็นยุคของคนรุ่นใหม่ที่กลับมาทำอะไรให้บ้านเกิด มันมีความเข้มแข็งตรงนี้มากๆ เพราะจากพื้นฐานที่เป็นสมมุติเป็นลูกชาวสวนอยู่แล้ว บ้านมีเงินอยู่แล้ว เขาไม่ต้องกังวลว่าจะต้องมาทำอะไรเพื่อหาเลี้ยงชีพ แค่ทำเสริมจากงานสวนของตัวเอง บางคนก็เป็นลูกหลานบ้านทำพลอย มีธุรกิจกันอยู่แล้ว พอแต่ละคนทำโน่นนี่เสริมเข้ามา ทุกคนช่วยกันเสริมหมด มันก็ขับเคลื่อนสังคมโดยรวม แล้วอยู่แบบรักกัน ไม่มีการตีกัน (หัวเราะ) จังหวัดอื่นเป็นไงไม่รู้นะ แต่จังหวัดเรากลมเกลียวกันมาก
จานเด็ดแบบชาวจันท์ที่ห้ามพลาด
ก็ต้องกินแบบคนจันท์กิน อย่างปาท่องโก๋กินกับน้ำจิ้มเปรี้ยวๆ ข้าวมันไก่กินกับน้ำพริกเผา คนจันท์มีวิถีการกินเฉพาะตัวอยู่ค่ะ ที่เห็นชัดๆ อีกอย่างคือพริกเกลือ กินอะไรก็ต้องมีพริกเกลือ มันจะเป็นเหมือนน้ำจิ้มซีฟู้ด แต่ถ้าเอาตามแบบต้นตำรับจริงๆ คือแค่พริกกับเกลือตามชื่อเลย จนช่วงหลังถึงมีการเติมน้ำตาลลงไป อาจจะเพราะคนเริ่มติดรสหวานกัน เป็นอะไรที่อยู่คู่ทุกเมนูของจันท์ ข้าวหมูแดงยังต้องมีพริกเกลือ
แล้วก็มีพวกอาหารที่มีการประยุกต์ทางวัฒนธรรมอย่างข้าวเกรียบกับน้ำจิ้ม แผ่นแป้งนุ่มๆ กินกับน้ำจิ้มกุ้ง เป็นลูกผสมของญวนและจีน ที่จันท์มีอะไรแบบนี้ค่อนข้างเยอะเช่นกัน เพราะด้วยความที่เคยเป็นเมืองท่า ก็จะมีวัฒนธรรมหลากหลายปะปนกัน มีญวน มีจีน มีไทย มีตึกชิโนแบบโปรตุเกส-ฝรั่งเศส มีโบสถ์คริสต์ มีวัด มีศาลเจ้า เป็นเมืองแห่งการผสมผสานและหลอมรวม
