น้ำพริกโจรเป็นน้ำพริกทางภาคใต้ มีลักษณะคล้ายน้ำพริกกะปิใส่เนื้อกุ้ง ใช้วิธีขยำเครื่องทุกอย่างให้เข้ากันด้วยมือ ไม่ตำในครกเหมือนน้ำพริกทั่วไป เนื้อน้ำพริกจึงมีลักษณะเป็นชิ้นๆคล้ายยำน้ำขลุกขลิก
น้ำพริกหนุ่มใช้พริกหนุ่มเป็นวัตถุดิบสำคัญ พริกหนุ่มอยู่ในตระกูลเดียวกับพริกชี้ฟ้า สีเขียวอ่อนหรือเขียวอมเหลือง เม็ดยาวเรียว รสเผ็ดน้อย คนเมืองนิยมนำพริกที่ยังอ่อน ไม่แก่ ทำเป็นน้ำพริกหนุ่มกินกันในบ้านหรือตามงานบุญต่างๆ คำว่า “หนุ่ม” คำเมืองหมายถึง “อ่อน เยาว์” เครื่องปรุงสำหรับทำน้ำพริกหนุ่มมีไม่มาก คือ พริกหนุ่ม หอมแดง กระเทียม ปลาร้า ทุกอย่างจะทำให้สุกด้วยวิธีหมกหรือเผาในเตาถ่านจนสุก ตำรวมกัน ปรุงรสด้วยเกลือ ความอร่อยของน้ำพริกหนุ่มอยู่ตรงรสและกลิ่นหอมๆจากการหมกหรือเผาพริกหนุ่ม หอมแดง กระเทียม และปลาร้านี่แหละ ยิ่งเป็นน้ำพริกหนุ่มตำเสร็จใหม่ๆจะยิ่งหอมอร่อยเป็นพิเศษ โดยเลือกพริกหนุ่มไม่แก่มาก บ้านใดชอบรสเผ็ดและอยากให้น้ำพริกสีสวยขึ้น จะใช้พริกชี้ฟ้าสีแดงตำผสมลงไปด้วย น้ำพริกหนุ่มมีรสเค็มนำ เผ็ดอ่อนๆ บางตำรับอยากให้มีรสเปรี้ยวจะหมกมะเขือส้ม ลอกเปลือกไหม้ออก หรือใส่มะกอกสุกตำผสม แต่ที่แน่ๆต้องจิ้มกินกับแคบหมู อันเป็นกับข้าวและเครื่องกินแนมของคนเมืองแต้ๆ
